EN
← Blog

· Baver Canberk Baydar, Kurucu, Art Director

VFX Nedir? Reklam Filminde Görsel Efekt Nasıl Yapılır?

VFX, kamerada yakalanamayan görüntünün sonradan dijital olarak üretilmesi ya da görüntüye eklenmesidir. SFX ve CGI'dan farkı, reklam filmlerinde en sık kullanılan VFX türleri, işin çekimden önce nasıl planlandığı ve brief'e ne yazılması gerektiği.

Paylaş
Arthings'in 3D sahnesinden bir kare: şehir sokağında kırmızı bir klasik otomobilin yanında duran iki animasyon karakteri

Bir reklam filmi için toplantıya giren marka yöneticisinin önüne gelen tekliflerde "VFX" satırı çoğu zaman tek kalemdir ve içinde ne olduğu yazmaz. Sonra çekim günü gelir, sette biri "bunu post'ta hallederiz" der ve o cümle bütçenin en belirsiz kısmına dönüşür. Bu yazıyı, VFX'in ne olduğunu ve nasıl planlandığını bilen bir marka tarafının hem daha doğru teklif alacağını hem de daha az sürprizle karşılaşacağını düşündüğüm için yazıyorum.

Ben Baver Canberk Baydar, Arthings Animation Studio'nun kurucusu ve art director'ıyım. Dumlupınar Üniversitesi'nde çizgi film ve animasyon okudum, 2020'de Arthings'i kurdum; stüdyoda projelerin sanat yönetimini, 3D tasarımını ve yönetmenliğini üstleniyorum. Arkas Denizcilik ve Nakliyat için hazırladığımız 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı filminin yönetmeniyim. Aşağıda VFX'i kendi işimizden örneklerle, teknik terimleri açarak anlatıyorum.

VFX nedir?

VFX, İngilizce "visual effects" yani görsel efekt kelimelerinin kısaltmasıdır. Sette kamerayla yakalanamayan, yakalanması çok pahalı, tehlikeli ya da imkânsız olan görüntülerin sonradan, dijital olarak üretilmesi ya da çekilmiş görüntüye eklenmesi demektir. Görsel efekt işi büyük ölçüde post prodüksiyonda, yani çekim bittikten sonra yapılır.

İzleyicinin aklına ilk patlamalar, uzay gemileri, dev yaratıklar gelir. Oysa reklam filmlerindeki VFX'in büyük kısmı fark edilmemek için yapılır: kadrajdan silinen bir kablo, değiştirilen bir telefon ekranı, uzatılan bir gökyüzü, şişenin üstüne düzeltilen bir etiket. İyi yapılmış görsel efektin çoğu zaman tek göstergesi, izleyicinin bir şeyin değiştirildiğini hiç anlamamasıdır.

VFX ile SFX arasındaki fark nedir?

SFX (special effects, özel efekt) sette, kameranın önünde fiziksel olarak yapılan efekttir: kontrollü bir patlama, yağmur makinesi, sis, rüzgâr, maket, protez makyaj. Görüntü kameraya gerçekten girer. VFX ise kamerada olmayan şeyi sonradan dijital olarak üretir ya da görüntüyü değiştirir. İki terim günlük dilde sık karıştırılır; sektörde bile birbirinin yerine kullanıldığı olur.

Yeşil ve mavi perde ikisinin arasında durur. Perde sette kurulur, oyuncu ya da ürün onun önünde çekilir; ama perdenin yerine gelecek görüntü sonradan, bilgisayarda eklenir. Bu yüzden yeşil perdeli bir çekimde iyi sonuç, set ekibiyle VFX ekibinin çekimden önce konuşmasına bağlıdır.

VFX, CGI ve 3D animasyon aynı şey mi?

Hayır, ama iç içe geçerler. CGI (computer-generated imagery), bilgisayarda üretilmiş görüntünün genel adıdır; bir aracı anlatır. 3D animasyonda sahnenin tamamı bilgisayarda üretilir: karakter de, mekân da, ışık da dijitaldir. VFX'te ise çoğu zaman esas olan gerçek bir çekimdir; dijital öğeler bu çekimin ışığına, perspektifine ve kamera hareketine uydurularak eklenir. Çekilmiş bir sokağa bilgisayarda modellenmiş bir ürün yerleştirdiğinizde CGI'ı bir VFX işinin içinde kullanmış olursunuz.

Tamamen 3D bir filmde de görsel efekt vardır: toz, duman, su, ateş, parçacık gibi katmanlar ayrıca üretilip sahneye eklenir. Galaxy Energy için hazırladığımız "Ay'ın Karanlık Yüzü" filmi sinematik bir 3D animasyon filmiydi; gerçekçi uzay ortamları, karakter animasyonu ve görsel efektler aynı üretim hattında birleşti.

Galaxy Energy filminden bir kare: uzay ortamında 3D ürün
Galaxy Energy için hazırladığımız 3D filmden bir kare. Tamamen dijital bir sahnede de ışık ve efekt katmanları ayrı ayrı üretilip birleştirilir.

Galaxy Energy: Ay'ın Karanlık Yüzü ↗

CGI reklam nedir? FOOH ne demek, nasıl yapılır? ↗

Reklam filminde en sık kullanılan VFX türleri

  • Compositing (kompozit): Farklı kaynaklardan gelen görüntü katmanlarını tek kare hâline getirmek. Neredeyse her VFX işinin son adımıdır; renk, gren, ışık ve bulanıklık burada eşleştirilir.
  • Kamera takibi (tracking, matchmove): Çekimdeki kameranın hareketini bilgisayarda yeniden kurmak. Sahneye eklenecek dijital öğe, ancak bu sayede gerçek kamerayla birlikte hareket eder.
  • Cleanup ve rotoskop: Kadrajdaki istenmeyen şeyleri, örneğin kabloyu, mikrofonu, izinsiz bir logoyu silmek; nesneleri kare kare maskeleyerek ayırmak.
  • Ekran değiştirme: Telefon, tablet ya da bilgisayar ekranına sonradan arayüz yerleştirmek. Uygulama ve teknoloji reklamlarında en sık istenen iştir; ekran çekimde siyah ya da işaretli bırakılır.
  • Set uzantısı ve dijital çevre: Çekilen mekânı bilgisayarda genişletmek ya da değiştirmek; gökyüzünü, şehir silüetini, arka planı yeniden kurmak.
  • Simülasyon: Su, sıvı, duman, ateş, kumaş ve parçacık hareketini fizik kurallarına göre hesaplatmak. Gıda ve içecek filmlerindeki akışkan sahneler çoğu zaman böyle üretilir.
  • Dijital ürün yerleştirme: Ürünün kendisini 3D model olarak çekime eklemek. Ürün henüz üretilmemişse ya da her karede kusursuz görünmesi gerekiyorsa tercih edilir.
Koyu zeminde akan sıvı ve havada dağılan taneciklerden oluşan simülasyon karesi
Stüdyomuzun akışkan ve parçacık simülasyonu çalışmalarından bir kare. Sıvının ve tanelerin hareketi elle değil, fizik ayarlarıyla hesaplatılır.

Rotoskop yeni bir fikir değil. Tekniği 1915'te animatör Max Fleischer geliştirdi: çekilmiş görüntüyü kare kare çizim masasına yansıtıp üstünden geçmek. Bugün aynı mantıkla, kare kare maske çizerek bir oyuncuyu ya da ürünü arka plandan ayırıyoruz; yalnız artık kalem yerine yazılım kullanıyoruz.

VFX nasıl yapılır? Çekimden teslime süreç

Aşağıdaki sıra, bizim stüdyoda canlı çekimli bir reklam filmine görsel efekt eklenirken izlediğimiz yol. Her işte her adım olmayabilir; ama sıra değişmez.

1. Çekimden önce VFX planı

En önemli adım budur ve en sık atlanan da budur. Storyboard üzerinden hangi planda ne ekleneceğini, ne silineceğini tek tek konuşuruz: Bu plan yeşil perdeyle mi çekilecek, yoksa gerçek mekânda mı? Kamera sabit mi, hareketli mi? Ekranın içine ne gelecek? Bu konuşma sonunda her VFX planı için ayrı bir satır çıkar. Teklifteki "VFX" kalemi de ancak bu listeyle anlam kazanır.

2. Sette doğru veriyi almak

Görsel efektin inandırıcı olması, sette alınan bilgiye bağlıdır. Kamera hareketi olan planlarda takip işaretleri konur; mercek, yükseklik ve mesafe not edilir; sahnenin ışığını sonradan yeniden kurabilmek için referans fotoğrafları çekilir. Eklenecek nesnenin yerinde boş bir plan ayrıca alınır. Sette beş dakika süren bu işler, post prodüksiyonda günler kazandırır. "Post'ta hallederiz" cümlesi çoğu zaman bu beş dakikanın atlandığı anlamına gelir.

3. Takip, maskeleme ve temizlik

Kurgu kilitlendikten sonra yalnız filmde kalan planlar VFX'e girer. Önce kamera hareketi takip edilir, gerekli yerler maskelenir, istenmeyen öğeler temizlenir. Bu aşama görünmez ama işin büyük bir kısmı buradadır.

4. Dijital öğelerin üretimi

Eklenecek ürün, mekân, ekran arayüzü ya da simülasyon bu aşamada üretilir. 3D öğeler, sette alınan ışık referansına göre aydınlatılır; aksi hâlde ne kadar iyi modellenmiş olursa olsun sahneye yapıştırılmış gibi durur.

5. Compositing ve renk

Bütün katmanlar compositing'de birleştirilir: renk, gölge, gren, hareket bulanıklığı ve kenar yumuşaklığı tek tek eşleştirilir. Ardından bütün film renk düzenlemeden geçer. Art director olarak benim son bakışım burada: eklenen her öğenin filmin geri kalanıyla aynı ışıkta durduğundan emin olmadan teslim etmeyiz.

Post prodüksiyon nedir? Kurgudan teslime bir filmin son aşaması ↗

VFX maliyeti neye göre değişir?

Tek bir fiyat yok; çünkü "VFX" kelimesi bir kablo silmekten bütün bir şehri yeniden kurmaya kadar her şeyi kapsıyor. Maliyeti belirleyen başlıca şeyler şunlar:

  • VFX plan sayısı ve her planın süresi: Kare sayısı arttıkça takip, maske ve render işi de artar.
  • Kamera hareketi: Sabit kamerada eklenen bir öğe, hareketli kamerada eklenenden çok daha az iş çıkarır.
  • Sette alınan veri: Takip işareti ve ışık referansı olmadan çekilmiş bir planı sonradan kurtarmak, baştan doğru çekilmiş bir planı işlemekten pahalıdır.
  • Dijital öğenin karmaşıklığı: Ekrana arayüz yerleştirmek ile sıvı simülasyonu yapmak aynı iş değildir.
  • Revizyonun geldiği aşama: Planlama ve stil karesi aşamasındaki değişiklik ucuzdur; render ve compositing bittikten sonraki değişiklik yeni iş demektir.

3D animasyon fiyatı neye göre belirlenir? ↗

VFX'li bir reklam filmi için brief'e ne yazılmalı?

  • Film nerede yayınlanacak: televizyon, sosyal medya (dikey mi, yatay mı), mağaza ekranı. Çözünürlük ve kesim buna göre belirlenir.
  • Çekim yapılacak mı, yoksa film tamamen 3D mi olacak? Çekim varsa VFX ekibinin sette olup olmayacağı.
  • Eklenmesi, silinmesi ya da değiştirilmesi gereken şeylerin listesi; mümkünse referans görüntülerle.
  • Ürünün 3D modeli ya da teknik çizimleri var mı? Yoksa modelleme ayrıca planlanır.
  • Marka kılavuzu, ekran arayüzleri ve logo dosyaları.
  • Teslim tarihi: Görsel efekt kurgu kilitlendikten sonra başlar; kurgu takvimi kayarsa VFX takvimi de kayar.
Baver Canberk Baydar
Baver Canberk Baydar, Arthings Animation Studio'nun kurucusu ve art director'ı.

Baver Canberk Baydar hakkında ↗

Arkas 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı filmi ↗

Filminizde VFX gerekiyor mu?

Arthings Animation Studio olarak İzmir'deki stüdyomuzda Türkiye genelindeki markalar için VFX, 3D animasyon, CGI ürün filmi ve reklam filmi işleri üretiyoruz. Dr. Oetker, Arkas Holding, Pirelli, TRT Çocuk ve Galaxy Energy birlikte çalıştığımız markalardan bazıları. Çekimden önce bize storyboard'unuzu ya da brief'inizi gönderin; hangi planın görsel efekt istediğini, hangisinin sette çözülebileceğini plan plan yazalım.

VFX hizmeti ↗

Reklam filmi hizmeti ↗

Sık sorulan sorular

VFX nedir?

VFX (visual effects, görsel efekt), sette kamerayla yakalanamayan ya da yakalanması pahalı, tehlikeli veya imkânsız olan görüntülerin sonradan dijital olarak üretilmesi ya da çekilmiş görüntüye eklenmesidir. İşin büyük kısmı post prodüksiyonda yapılır.

VFX ile SFX arasındaki fark nedir?

SFX (özel efekt) sette, kameranın önünde fiziksel olarak yapılır: kontrollü patlama, yağmur, sis, maket, protez makyaj gibi. VFX ise kamerada olmayan görüntüyü sonradan dijital olarak üretir ya da çekilmiş görüntüyü değiştirir. Yeşil perde ikisinin arasında durur.

VFX ile CGI aynı şey mi?

Hayır. CGI, bilgisayarda üretilmiş görüntünün genel adıdır. VFX ise çoğu zaman gerçek bir çekimin üstüne kurulur ve CGI'ı araçlarından biri olarak kullanır. Çekilmiş bir sahneye bilgisayarda modellenmiş bir ürün eklemek, VFX içinde CGI kullanmaktır.

Reklam filmlerinde hangi VFX işleri yapılır?

En sık yapılanlar compositing, kamera takibi, istenmeyen öğelerin temizlenmesi (cleanup), telefon ve bilgisayar ekranlarına arayüz yerleştirme, set uzantısı, sıvı ve parçacık simülasyonu ve ürünün 3D model olarak sahneye eklenmesidir.

VFX çekimden önce mi planlanmalı?

Evet. Takip işaretleri, ışık referansı ve kamera bilgisi sette doğru alındığında görsel efekt hem daha inandırıcı hem daha az maliyetli olur. Sonradan kurtarılmaya çalışılan planlar en pahalı VFX işleridir.

Kaynaklar

Diğer yazılar