· Baver Canberk Baydar, Kurucu, Art Director
Post Prodüksiyon Nedir? Kurgudan Teslime Bir Filmin Son Aşaması
Post prodüksiyon ne demek, kurgudan renge, sesten teslim dosyasına hangi aşamalardan geçer? Animasyonda neden farklı işlediği ve film yaptıran markaların nerede karar vermesi gerektiği.
Çekim ya da render bittiğinde film bitti sanılır. Oysa izleyicinin gördüğü film çoğu zaman bundan sonra ortaya çıkar. Saatlerce çekilmiş malzeme otuz saniyeye iner, birbirini tutmayan çekimler aynı renge gelir, sessiz görüntüye ses, müzik ve yazı girer. Bu aşamanın adı post prodüksiyon.
Ben Baver Canberk Baydar, Arthings Animation Studio'nun kurucusuyum. Bu yazıda post prodüksiyonun ne olduğunu, hangi adımlardan geçtiğini ve film yaptıran bir marka olarak hangi noktada neye karar vermeniz gerektiğini anlatacağım.
Post prodüksiyon ne demek?
İngilizcedeki post production, yani "üretim sonrası". Bir film kabaca üç aşamada üretilir. Ön prodüksiyonda senaryo, storyboard ve çekim planı hazırlanır. Prodüksiyonda çekim yapılır; animasyonda bunun karşılığı modelleme, animasyon ve render'dır. Post prodüksiyonda ise elde edilen görüntü ve ses, yayınlanacak filme dönüştürülür. Sektörde kısaca "post" denir.
Post tek bir iş değil. Kurgu, renk, görsel efekt, grafik ve ses gibi ayrı uzmanlıkların kimi zaman sırayla, kimi zaman aynı anda çalıştığı bir zincir. Zincirin her halkası bir öncekinin kararına dayanıyor; bu yüzden sıra önemli.
1. Kurgu
Her şey kurguyla başlar. Malzeme izlenir, iyi çekimler seçilir, sıralanır ve filmin ritmi kurulur. Bu iş genellikle görüntünün hafif kopyalarıyla (proxy) yapılır ki bilgisayar yavaşlamasın; sektörde buna offline kurgu denir.
Kurgunun bir de kilitlendiği an var: picture lock. Bu noktadan sonra çekimlerin sırası ve süresi değişmez, sonraki herkes bu kurgunun üzerine çalışır. Renkçi, efekt sanatçısı ve ses tasarımcısı kare kare bu zaman çizelgesine göre iş yapar. Kilitten sonra bir sahne kısalırsa bu kişilerin hepsinin işi de değişir.
2. Görsel efekt ve compositing
Görüntüye eklenen ya da görüntüden çıkarılan her şey bu aşamada yapılır. Yeşil perdenin arkasına mekân koymak, kadraja giren istenmeyen bir nesneyi silmek, bir telefon ekranına görüntü yerleştirmek, 3D modellenmiş bir ürünü gerçek çekimin içine oturtmak gibi.
Compositing, ayrı katmanları tek bir görüntüde birleştirmek demek. İyi bir compositing'in ölçüsü fark edilmemesi: eklenen nesnenin ışığı, gölgesi ve kamera hareketi çekimin geri kalanıyla tutmalı.
3. Renk düzenleme
Renk aşamasında iki ayrı iş yapılır. Renk düzeltme (color correction) teknik bir iştir: pozlama, beyaz dengesi ve kontrast düzeltilir, farklı saatlerde ya da farklı kameralarla çekilmiş görüntüler birbirine eşitlenir. Renk derecelendirme (color grading) ise yaratıcı iştir: filme bir ton, bir duygu verilir. Sıcak ve yumuşak mı, soğuk ve sert mi?
Ürün filminde buna bir kural daha eklenir: markanın rengi ve ürünün gerçek tonu doğru görünmeli. Ambalajı kırmızı olan bir ürün, film ne kadar sinematik olursa olsun ekranda turuncuya kaçmamalı. Müşterinin ilk fark ettiği şey genellikle budur.
4. Grafik ve yazı
Logo, ürün adı, kampanya sloganı, fiyat ya da yasal uyarı metni gibi yazılar bu aşamada eklenir; hareketli grafikler ve geçişler de öyle. Sosyal medyada videoların önemli bir kısmı sesi kapalı izlendiği için altyazı da artık işin olağan parçası.
5. Ses
Filmin yarısı sestir, ama bütçede çoğu zaman en son düşünülen kalemdir. Bu aşamada diyaloglar temizlenir, seslendirme kaydedilir, ses efektleri eklenir, müzik kurguya oturtulur ve hepsi bir miksle dengelenir. Bir kapağın açılma sesi ya da bir sıvının dökülme sesi, ürün filminde görüntü kadar iş görür.
Teslim sırasında bir de ses seviyesi meselesi var. Avrupa'daki yayıncılar Avrupa Yayın Birliği'nin EBU R 128 tavsiyesine göre programların ortalama ses yüksekliğini -23 LUFS'a ayarlıyor. Reklamın programdan daha yüksek sesle girmemesi de bu sayede. Televizyon kanalları genellikle kendi teknik şartnamesini gönderir; filminiz televizyona gidecekse bu belgeyi işin başında isteyin. Dijital platformlar da sesi kendi hedef seviyesine indirip eşitliyor. Yani miksi olabildiğince bağırtmak, filminizi diğerlerinden daha yüksek duyurmuyor; yalnızca sesini ezik gösteriyor.
6. Son çıktı ve versiyonlar
Son adım, filmin yayınlanacağı her yer için doğru dosyayı hazırlamak. İnternet ve HD televizyon için standart renk alanı Rec. 709'dur (ITU-R BT.709); sinema perdesine gidecek film ise DCP denen ayrı bir paket olarak hazırlanır.
Bugün tek bir film nadiren tek dosya olarak teslim edilir. Yatay ana film, dikey ve kare sosyal medya versiyonları, 15 ya da 6 saniyelik kısa kesimler, farklı dil versiyonları… Bir de yazısız (textless) kopya önemli: aylar sonra filmin başka bir dile uyarlanması ya da metnin değişmesi gerektiğinde, yazısız kopya işi baştan yapmaktan kurtarır.
Animasyonda post prodüksiyon neden farklı?
Canlı çekimde malzeme kameradan, 3D animasyonda render'dan gelir. Render çoğu zaman tek bir görüntü olarak değil, ayrı katmanlar halinde alınır: ürün, gölge, yansıma, ışık, derinlik. Compositing'de bu katmanlar birleştirilir. Böylece müşteri "yansıma biraz fazla" dediğinde sahneyi saatlerce yeniden render etmek yerine o katmanın ayarıyla oynamak yetiyor.
Kurgu da farklı işler. Canlı çekimde gerekenden fazla çekilir, sonra seçilir. Animasyonda her saniyenin render'ı emek ve zaman olduğu için fazladan sahne üretilmez; kurgu daha baştan, storyboard'un hareketli hali olan animatikte kurulur. Yani animasyonda kurgu kararlarının çoğu post prodüksiyondan önce verilmiş olur.
Ürün animasyonu nasıl hazırlanır? Brief'ten teslime 6 adım ↗
Post prodüksiyon ne kadar sürer?
Filmin süresine, efekt miktarına ve versiyon sayısına göre birkaç günden birkaç haftaya kadar değişir. Efektsiz otuz saniyelik bir reklam kurgusu ile her çekiminde compositing olan bir film aynı takvimde bitmez.
Benim gördüğüm kadarıyla takvimi en çok uzatan şey işin kendisi değil. Onay beklemek ve kilitlenmiş kurgunun sonradan açılması. Kurgu onayı bir hafta gecikirse, ondan sonraki bütün aşamalar da bir hafta kayar.
Film yaptıran markalar neye dikkat etmeli?
- Kurgu kilitlenmeden önce son sözü söyleyin. Kilitten sonraki her değişiklik renk, efekt, ses ve versiyonları da yeniden açar.
- Logo dosyaları, kurumsal font, renk kodları ve yasal metinleri işin başında verin. Son gün gelen bir uyarı metni, bütün versiyonlarda yeniden yerleşim demektir.
- Filmin nerelerde yayınlanacağını baştan söyleyin. Dikey versiyon sonradan istendiğinde, yatay düşünülmüş kadrajlar dikeye sığmayabilir.
- Müziğin lisansına bakın. Lisans, müziği hangi mecrada ve ne kadar süre kullanabileceğinizi yazar; televizyon ile internet için koşullar farklı olabilir.
- Televizyona gidecek filmlerde kanalın teknik şartnamesini isteyin.
- Teslim listesine yazısız (textless) kopyayı da ekletin.
Bir filmin post prodüksiyonu için
Kendi ürettiğimiz animasyon ve reklam filmlerinin post prodüksiyonunu stüdyoda yapıyoruz. Elinizde çekilmiş malzeme varsa kurgusunu, rengini, efektini ve sesini tek başına da üstlenebiliyoruz. Ne istediğinizi kısaca yazın, takvimi ve kapsamı birlikte çıkaralım.
Sık sorulan sorular
Post prodüksiyon nedir?
Çekim ya da render bittikten sonra görüntü ve sesin yayınlanacak filme dönüştürüldüğü aşamadır. Kurgu, görsel efekt, renk düzenleme, grafik, ses ve teslim dosyalarının hazırlanmasını kapsar.
Post production ne demek?
İngilizcede "üretim sonrası" demek; Türkçede post prodüksiyon ya da kısaca post olarak kullanılıyor. Ön prodüksiyon ve prodüksiyondan sonra gelen, filmin son halini aldığı aşamadır.
Kurgu ile post prodüksiyon aynı şey mi?
Hayır. Kurgu post prodüksiyonun ilk ve en belirleyici parçası. Post prodüksiyon kurgudan sonra gelen renk, efekt, ses ve teslim işlerini de içerir.
Color grading nedir?
Filme renk aracılığıyla bir ton ve duygu verme işidir. Önce yapılan renk düzeltme çekimleri teknik olarak dengeler, color grading ise bu dengelenmiş görüntüye filmin görsel karakterini verir.
Post prodüksiyonda hangi programlar kullanılır?
Kurguda Adobe Premiere Pro, DaVinci Resolve, Avid Media Composer ve Final Cut Pro; compositing'de Nuke ve After Effects; renkte DaVinci Resolve; seste Pro Tools en yaygın olanlar. Program, işin kalitesini belirleyen şey değil; onu kullanan kişinin kararları belirler.
